HET WOORD ALS HET ZAAD
Zondag XV A 12 VII 2026 Rome
‘Het hemelwater stroomt neer op de akkers’, aldus de psalmist (65,10-11), ‘zo maakt Gij die klaar voor de oogst. Gij drenkt de voren en effent de kluiten, Gij weekt die met regen en zegent het zaad.’
De profeet Jesaja (55,10-11) voegt daaraan toe: ‘Zoals de regen en de sneeuw uit de hemel vallen en daar pas terugkeren [als wolken] wanneer zij de aarde hebben doordrenkt […], zo zal het ook gaan met het woord – zo spreekt de Heer – dat komt uit Mijn mond. Mijn woord keert niet vruchteloos naar Mij terug. Het keert pas weer, wanneer het Mijn wil heeft volbracht en zijn zending vervuld.’
Het is met het woord als met het zaad – de hemelse en de aardse vruchtbaarheid:
‘Het zaad viel op goede grond en bracht vrucht voort.’
Het woord van Gods mond zou verkondigd blijven en ten slotte zijn zending vervullen. Zo zal het Rijks Gods definitief worden gevestigd en het goede het kwade voor altijd overwinnen. Dat is ons geloof en onze hoop; want wij hebben de Geest ontvangen Die in ons woont en ons leidt, mits wij kunnen luisteren zoals de profeet Elia naar Zijn zachte bries (cf. 1 Kon 19,12) en zo wij kijkend niet blind zijn voor Zijn tekenen.
Het woord is als het zaad. Valt het zaad in goede aarde, dan kan het ontkiemen en opschieten. Zijn wij ontvankelijk voor het woord, dan blijven wij bereid het te ontvangen en het te overwegen en ernaar te handelen. Zo wordt het woord vruchtbaar, omdat het bij ons in goede aard valt.
Door het woord wordt het Rijk der hemelen verkondigd. Het gelijkt op het mosterdzaadje, het kleinste van de zaden, maar wanneer het is opgeschoten, is het groter dan de andere tuingewassen, het wordt een boom (cf. Mt 13,30). Het gaat er dus om dat ontkieming mogelijk is. Maar wanneer onze jeugd op school alleen in relativistische zin over het christelijke geloof en de katholieke Kerk wordt gesproken en wanneer wij de Kerk alleen uiterlijk bekijken en niet ook als het Lichaam van Christus en de Christusgemeenschap van het samen belijden daarentegen louter afrekenen op zwakheden en zonden van de bedienaren in het gewijde ambt, neen dan kan het geloof en het woord Gods niet tot ons komen. Anderzijds is het natuurlijk van alle tijden dat het woord bij de ene meer binnenkomt dan bij de ander, naar gelang aanleg, omstandigheid en gave.
Jesus legt het Rijk Gods uit aan de hand van de parabel van de zaaier die uitgaat om te zaaien (cf. Mt 13,4-23): Bij het zaaien viel een gedeelte op de weg (1), een ander gedeelte viel op rotsachtige grond (2), weer een ander gedeelte viel onder de distels die het zaad verstikten (3), nog een ander gedeelte viel op goede grond en kon daardoor ten slotte vrucht voortbrengen (4).
Niet aan de menige, verzameld aan de oever van het Meer van Galilea, maar alleen aan de leerlingen nadien legt Jesus de gelijkenis uit. Waarom? De anderen hebben – naar de profetie van Jesaja (6,9-10) – wel oren maar kunnen niet horen en wel ogen maar kunnen niet zien; want verhard is het hart van dit volk, met de oren hoort het slecht en de ogen doet het dicht. (cf. Mt 13,13). Zij bekeren zich niet en laten zich niet door Mij genezen. De leerlingen daarentegen zijn al ontvankelijk en zijn bereid te luisteren.
‘Profeten en rechtvaardigen hebben verlangd te zien wat gij ziet en te horen wat gij hoort, maar zij hebben het niet gezien en niet gehoord.’ ( Mt 13,17)
Wat hebben zij niet gezien en niet gehoord? De komst van het Rijk Gods in Jesus de Christus, de Messias. Wat is het Rijk Gods of het Rijk der hemelen? Dat is de definitieve vestiging van Gods heerschappij alom die nog in de toekomst ligt maar die heeft aangevangen met de komst van de Zoon Gods, Jesus van Nazareth, in het vlees, van Wie de Kerk voertuig is. Waarom blijft het Rijk Gods nog steeds alleen nabij? Omdat het kwaad, dat heden ten dage zo vaak wordt ontkend, als zou het niet bestaan, de wereld beheerst. De mens immers heeft een vrije wil gekregen; hij kan zich met het goede verbinden maar ook met het kwade. Hoe kunnen wij helpen vanuit Gods genade het goede te doen en dus het Rijk der hemelen te verspreiden? Door ons naar God te keren, ons te bekeren elke dag opnieuw: ‘Bekeert u; wamt het Rijk der hemelen is nabij’, predikt Joannes de Doper (Mt 3,2). ‘Bekeert u en gelooft in het Evangelie’ (Mc 1,15), wordt ons voorgehouden op Aswoensdag. De verbreiding van het Rijk kan geschieden door ons verkeren met God, door tot Hem te bidden, door te leven wat wij in geloof belijden; want christen zijn is als christen leven. Voorts door op God te vertrouwen in volharding en ons aan Hem over te leveren. Door in Zijn genade en in Zijn liefde ons om elkaar en om anderen te bekommeren.
En zo staat het beloofde over Gods Rijk in de Apokalyps (21,3-4): ‘Ziet hier Gods woning onder de mensen [de Kerk]. Hij zal bij hen wonen [het bedehuis als teken]. Zij zullen Zijn volk zijn en Hij [God met ons] zal hun God zijn [het volk Gods, de Christusgemeenschap]’. Zo is het zolang het Rijk Gods nog niet alom is gevestigd; want het volgende ligt nog in het verschiet: ‘Hij zal alle tranen van hun ogen afwissen en de dood zal niet meer zijn; geen rouw, geen geween, geen smart zal er zijn; want al het oude is voorbij.’
Keren we nu terug naar de uitleg van Jesus over de parabel van de zaaier:
Het zaad dat op de weg valt betreft degene die het woord van het Koninkrijk wel hoort maar niet begrijpt (1). Zijn wij allen niet van tijd tot tijd als het zaad op de weg, omdat het woord ons niets zegt, omdat wij ons te zeer inlaten met het – wel degelijk bestaande – kwaad en dus de Kwade die het in ons hart gezaaide wegrooft?
Het zaad dat op de rotsgrond valt betreft degene die het woord hoort en het opneemt maar bij wie het geen wortel kan schieten (2). Rotsgrond – kennelijk die dorheid, onvruchtbaarheid, ondiepte beduidt. We leven te veel bij de dag en aan de buitenkant van het leven, we kijken op onze mobiele telefoon om te kijken of iets afleidends ons amuseert en verwachten prikkels via internet en andere veelal lege bezigheden elders en vermijden verder dan aan de oppervlakte na te denken en geven de voorkeur er aan zaken en mensen alleen naar het uiterlijk te beschouwen.
Het zaad onder de distels betreft degene die het woord wel hoort maar bij wie het verstikt door de zorgen van de wereld of de bedwelming van de rijkdom (3). Zouden niet tegenwoordig de wijdverspreide zorgen, hier in het Westen althans, kunnen schuilen in de materiële overvloed met daartoe behorend hedonisme, het tot de dood vermoeiende amusement en de genoegens van eten, drinken, wauwelen en luieren?
Het zaad dat in goede aarde valt betreft degene die het woord hoort en begrijpt met als gevolg een opbrengst die honderdvoudig, zestigvoudig of dertigvoudig is (4). Het is dank zij Gods genade maar zelden dat wij werkelijk af en toe ons openen voor het Woord, voor Christus Zelf en Hem beluisteren, begrijpen en overwegen.
Niet in de parabel van de zaaier, waarin wij zelf met het zaad zelf worden vergeleken, maar in de daarop aansluitende gelijkenis leert Jesus ons dat zaad en onkruid samen opgroeien en de zaaier na zijn gedane werk een tegenstander aantreft (cf. Mt 13,24-30). ‘Het Rijk der hemelen gelijkt op een man die op zijn akker goed zaad had gezaaid; maar terwijl de mensen sliepen, kwam zijn vijand, zaaide onkruid tussen de tarwe en ging heen.’ De knechten zien het samen opgroeien gebeuren en vragen de man, de eigenaar van de akker: ‘Wilt ge dat we het onkruid bijeengaren?’ Neen is het antwoord: ‘Ik vrees dat ge, wanneer ge het onkruid bijeengaart, de tarwe mee uittrekt. Laat beide samen opgroeien tot de oogst.’ Dan pas zullen tarwe en onkruid van elkaar worden gescheiden – het onkruid verbrand, de tarwe bewaard.
Ook nu verklaart Jesus de betekenis niet aan de menigte maar alleen aan de leerlingen (cf. Mt 13,36-43): Wie het goede zaad zaait is de Mensenzoon. De akker is de wereld. Het goede zaad zijn de kinderen van het Rijk. Het onkruid zijn de kinderen van het kwaad. De vijand die het onkruid zaait is de Duivel.
Eerder in het Evangelie van Mattheüs (cf. 5,44-48) hebben we beluisterd onze vijanden te beminnen en voor hen te bidden om zo kinderen van het Rijk der hemelen te kunnen worden. ‘Uw Vader in de hemel immers laat de zon opgaan over slechten en goeden en laat het regenen over rechtvaardigen en onrechtvaardigen.’
Laten we dus bescheidenheid, terughoudendheid en nederigheid betrachten niet alleen tegenover God maar evenzeer jegens onze naasten. Wie tot het tarwe behoort en wij tot het onkruid is geen zaak van ons maar van God, Voor Hem doen alle schepselen ertoe en Hij zal ons wel oordelen wanneer Hij daartoe de tijd gekomen acht. Concreet is hier dus de les: Neemt u jegens elkaar in acht, weest niet zo snel met uw oordeel, veroordeelt niemand, speelt niet voor eigen rechter, laat vergelding achterwege, oefent u in waakzaamheid, mildheid, vergeving.
Zondag XV A 12 VII 2026 Rome Friezenkerk
(Cf. Zondag XVI A 19 VII 2026 Amsterdam De Papegaai)
