ARMEENSE GENOCIDE

Herdenking 111 jaar na de genocide op de Armeniërs
Duitse Kerk – Den Haag
20 IV 2026

Op 14 november 1914 ondertekent de sultan als kalief van de Islam in Constantinopel de verklaring waarin moslims van alle landen wordt opgeroepen tot de Jihad, de heilige oorlog tegen de voor hen ‘ongelovigen’. Bondgenoot Duitsland juichte toen de oproep toe, bondgenoot Oostenrijk daarentegen reageerde geschrokken. De Duitser Hans graaf Blome, verblijvend in de buurt van Constantinopel, berichtte het Vaticaan op 6 februari 1915 over de uiterst kritische toestand waarin de Kerk en dus het christendom zich bevonden.

De christenen lopen het gevaar in het Oosten volledig onder te gaan, als niet de paus zich rekenschap geeft van de ernstige toestand en terstond in het openbaar stappen zet. Al dergelijke pogingen mislukten en ten slotte, op 10 september 1915, schreef paus Benedictus XV zelf – ook tevergeefs – een brief aan de sultan.

Drie genociden heeft de twintigste eeuw gekend – de tweede als gevolg van het nazisme in Duitsland, de derde als gevolg van het stalinisme in Rusland, de eerste onder de Armeniërs in Turkije – feitelijk de proloog tot de verschrikkingen van de vorige eeuw in de woorden van Joannes Paulus II in het jaar 2000. In navolging van de Armeniërs zelf noemt de Pools paus die eerste poging tot uitroeiing ‘het grote kwaad’ en zo ook na hem paus Benedictus XVI en paus Franciscus in 2015: ‘Wij mogen niet verzwijgen wat wij gezien en gehoord hebben.’

De drie genociden van de twintigste eeuw zetten zich voort in de eenentwintigste eeuw. Wat Palestijnen in Gaza wordt aangedaan lijkt in wreedheid niet onder te doen voor hetgeen eerder in de vorige eeuw in Midden-Europa is gebeurd.

‘Doden in de naam van God is het ideologiseren van de religieuse gewaarwording van gelovigen’, had paus Franciscus de wereld voorgehouden, ‘wie dat doet, verheft zich in zelfverheerlijking tot een godheid’.

In andere woorden verheft zich heden de stem van paus Leo XIV: ‘Wie meent God voor de kar van het oorlog voeren te kunnen spannen, beseft niet, dat God alle geweld in een oorlog, die niet slechts zelfverdediging is, verafschuwt en afwijst. God laat Zich nimmer ideologiseren.

Genocide beperkt zich helaas niet tot een enkel volk, het betreft vele volkeren. En die massamoorden in de tijd van heden gaat voort en lijkt geen einde te willen nemen.

Wat is de enige remedie daartegen? Dienstbaarheid in plaats heerszucht, dialoog in plaats van vijandschap, gunnen in plaats van misgunnen, verdraagzaamheid in plaats van agressie, vrede stichten in plaats van oorlog voeren.

En wat is de hoop en het ideaal dat we moeten blijven koesteren? Dat het goede ten slotte het kwaad overwint, dat de in God gelovigen en andere mensen van goede wil in deze wereld gezamenlijk de zachte strijd van de liefde winnen in deze aardse ellende van geweld, vernedering en verachting.