Antoine Bodar

Dienen is ook duiden en verschaffen van beschutting.

header-05.jpg
 
Warning: array_shift() expects parameter 1 to be array, boolean given in /var/www/vhosts/antoinebodar.nl/httpdocs/wp-content/themes/antoine_bodar/single.php on line 14

Johannes Paulus Magnus

28 mei 2020 |  Antoine Bodar

De verdienste van het lange pontificaat van JPII is dat de Kerk wereldwijd tot rust is gekomen dankzij inventarisering en herstructering van het bij de tijd gebrachte geloofsgoed — ‘aggiornamento’, weet u wel — het ‘depositum fidei’, heroverwogen met als oogmerk de ramen van de Kerk open te zetten en te houden maar dan niet zo dat het ganse geloofsbezit mee naar buiten blijft waaien door aanpassing aan de eigen tijd. De Catechismus van de Katholieke Kerk, verschenen in 1992, is dat ‘aggiornamento’ een tastbaar en overzichtelijk resultaat — een door de gezamenlijke bisschoppen gedragen naslagwerk inzake de leer van de Wereldkerk, drie jaren later, in 1995, ook verschenen in Nederlandse vertaling.
Het lange pontificaat van paus Wojtyla (1978–2005) met de vele wereldreizen maakte de Kerk bekender in alle werelddelen en gaf haar een jeugdig en vooral vitaal élan terug.

Dagen achtereen is de honderdste geboortedag van Karol Wojtyla herdacht op de televiziezenders van de RAI. Telkens weer dezelfde beelden met wisselende commentaren die alle in gelijke richting wijzen: JPII is dé paus van de vorige eeuw. Taferelen omtrent de bekendmaking van zijn keuze op 16 oktober, de Hoogmis van installatie op 22 oktober, de aanslag op 13 mei 1981, de uitvaart op 8 april 2005 na zijn verscheiden op 2 april op de vooravond van Beloken Pasen.
Alvorens meer over de hulde aan JPII uit te weiden mogen twee kritieken niet onvermeld blijven. De eerste heeft niets met de gestorven opperherder zelf te maken maar met zijn spoedige zaligverklaring op 1 mei 2011 door paus Benedictus en zijn spoedige heiligverklaring door paus Franciscus op 27 april 2019. Het ‘santo subito’ bij de uitvaart, de nooit eerder in hoeveelheid vertoonde eerbetuiging door gekomen staatshoofden — het Nederlandse uitgezonderd, de stromen pelgrims die een laatste groet kwamen brengen aan de Poolse pontifex — hun stille rijen tot ver langs de Tiber dag en nacht tot op de hoogte van ons priesterhuis Santa Maria dell’Anima — dat al heeft bijgedragen aan een zekere euforie.
De tweede kritiek hangt samen met de eerste: Had paus Wojtyla geen weet moeten hebben van de sexuele misdaden die tijdens zijn pontificaat onder het brede tapijt van Angelo kardinaal Sodano werden gehouden? Is dat niet als nalatigheid aan te rekenen en daarom een reden dat ‘santo’ eerder op termijn, indien gewenst, uit te spreken?

Paus Bergoglio — zo maak ik op uit meer uitingen van hem — begrijpt zijn heilig verklaarde voorganger vooral als de man van de barmhartigheid. JPII is het gelukt ‘Domenica in albis’ (Beloken Pasen) tot zondag van de barmhartigheid te maken dan wel te bevorderen: ‘Domenica de divina misericordia’. Waarom dat zo is, laat ik hier nu terzijde. Bij pas de derde keer daarom vragen, had JPII daartoe toestemming gekregen door de Congregatie van de Geloofsleer onder leiding van prefect Joseph kardinaal Ratzinger, hetwelk deze hem nu als deugd van deemoed aanrekent.
Stellig is Franciscus de paus van de gezochte barmhartigheid die mijnentwege — mijn karakter blijft slecht — vooral voor buiten geldt maar minder voor binnen, zijn eigen personeel in de curie.
Ook zegt de huidige opvolger van Petrus in een recent verschenen interview-boek: ‘Penso che la grandezza di quest’uomo [JPII] sia nascosta nella sua normalità.’ (Ik denk dat de grootheid van deze man [JPII] blijkt uit zijn normaliteit.) Bij het lezen van die zin herinnerde ik mij meteen dat ik daags na de keuze van Franciscus in de ochtend — ik was in Amsterdam — TVCinq aanklikte waar een debat gaande was over de nieuwe paus. In beeld op de achtergrond uit een krant een bord met de tekst: ‘Je suis un pape normal.’ (Ik ben een normale paus.) In de vervolgtekst van het onlangs verschenen boek (Papa Francesco con Luigi Maria Epicoco, ‘San Giovanni Paolo Magno’) zegt de Heilige Vader dan verder: ‘Ci ha mostrato che il cristianesimo abita la normalità di una persona che vive in una comunione profonda con Cristo.’ (Hij [JPII] heeft ons getoond dat het in het christendom normaal is dat iemand in diepe gemeenschap met Christus leeft.) Vanzelfsprekend is dat normaal, maar abnormalen zijn daarbij geenszins uitgesloten, zo komt mij voor en zo zal de paus dat ook zeker niet bedoeld hebben.
Aartsbisschop Rino Fisichella, auteur van het zo juist verschenen boek ‘Dentro di me il tuo nome. La teologia di Giovanni Paolo II’, werd op de televisie gevraagd welke hij de grootste bijdrage van JPII vond, waarbij de presentator al ervan uit bleek te gaan dat hij vanzelfsprekend paus Franciscus zou volgen. Dat deed hij niet, ofschoon dat zo voortreffelijk past in de cultuur van de prelaterige kruiperigheid. Neen, Fisichella zei terstond monter hoogst te schatten dat JPII Europa beter heeft doen begrijpen. Europa heeft niet één long, maar twee longen. De ene van West-Europa, de andere van Oost-Europa. Aan de in 1964 door Paulus VI uitgeroepen patroon van ons gehele continent, Benedictus van Norcia, de vader van het westerse monnikendom, voegde Joannes Paulus II in 1980 als beschermheiligen toe Cyrillus en Methodius, de apostelen van de Slavische volkeren — een benoeming van meer dan symbolische waarde.

Het meest verrassend is de op 15 mei verschenen brief over de honderd jaar geleden geboren Karol Wojtyla van de hand van zijn opvolger, emeritus-paus Benedictus XVI.
Ik licht daaruit twee begrippen ‘heiligheid’ en ‘grootheid’: ‘Das Wort “heilig” weist auf die Sphäre Gottes, das Wort “gross” auf die menschliche Mension hin.’ De heilige is de naar God geopende, van God doordrongen mens. Heilig is degene die van zichzelf wegleidt en ons God laat zien en erkennen.
In de loop van de Kerkgeschiedenis is slechts aan twee pausen tot nu de titel ‘Magnus’ (de Grote) toebedeeld: Leo I en Gregorius I. Bij beiden heeft de titel samenklank met politiek succes. Leo de Grote in de vijfde eeuw ging in gesprek met de vorst van de Hunnen, Atilla, en overtuigde hem ervan Rome te sparen, te verschonen. Gregorius de Grote in de zesde eeuw gelukte het telkens weer de Eeuwige Stad tegenover de Longorbarden te beschermen. En Joannes Paulus Magnus? Paus Wojtyla gelukte het de Poolse bevolking dusdanig in beweging te brengen dat mede door zijn toedoen de Sovjet Unie uiteen is geraakt en in 1989 aldus de Berlijnse Muur gevallen.
Geestelijk gezag kan zonder macht wereldlijke macht zonder gezag overwinnen. Onvergetelijk in dit kader blijft de preek van deze zoon van Polen — bij meen ik zijn tweede bezoek aan het vaderland als paus — op de vooravond van het hoogfeest van Pinksteren in Warschau met woorden als deze: Kom Heilige Geest, kom nu en hier en vervul ons met Uw liefde en met Uw licht en schenk ons Uw kracht.